"Wolność jako sposób istnienia dobra" | o filozofii wolności Józefa Tischnera

Wojciech Załuski

“Wolność jako sposób istnienia dobra”  o filozofii wolności Józefa Tischnera

Wprowadzenie
Problem wolności zajmował ważne miejsce w refleksji Józefa Tischnera: pojawiał się w wielu jego pracach i został ujęty niezwykle oryginalnie. Tym, co od razu zwraca uwagę w tym ujęciu, jest wyjście poza debaty toczone na gruncie filozofii analitycznej na temat determinizmu i indeterminizmu i zależności między tymi dwoma stanowiskami i wolnością. Nie jest oczywiście tak, że Tischner nie znał tych debat, znał je znakomicie, o czym świadczą (dość sporadyczne) odniesienia do nich w jego pracach, uznał jednak, że wolność można badać w sposób bardziej owocny z innych perspektyw niż „ontologiczna” (jak nazywał perspektywę, z której bada się związki między determinizmem/indeterminizmem i wolnością). Pisał tak:

Stary spór indeterminizmu z  determinizmem o  to, czy człowiek jest wolny,
zszedł z pierwszego planu filozofii, a jego miejsce zajęło wyjątkowo jednoznaczne świadectwo dawane doświadczeniu wolności. Wolność ma w tym doświadczeniu charakter par excellence aksjologiczny – jaki czyn jest najbardziej adekwatną ekspresją wolności? (problem Kiryłowa z Biesów).

Ten cytat wyznacza plan mojej rekonstrukcji Tischnerowskiego ujęcia wolności. W pierwszym kroku przedstawię opis źródłowych doświadczeń wolności, to znaczy sytuacji, w których, zdaniem Tischnera, wolność przejawia się szczególnie wyraźnie. W drugim, zasadniczym, spróbuję zrekonstruować Tischnerowską „filozofię wolności”, która wskazuje właśnie na te, a nie inne doświadczenia jako doświadczenia wolności. Używam słowa „rekonstrukcja” z tej racji, że Tischner, nie będąc myślicielem systemowym, nie budował jakiejś ściśle uporządkowanej filozofii wolności: wymaga ona właśnie rekonstrukcji. Będzie ona zogniskowana wokół zasadniczej tezy Tischnera na temat wolności, to znaczy tezy, iż „wolność jest sposobem istnienia dobra”. Przyjętą kolejność rozważań (opis doświadczeń wolności, rekonstrukcja filozofii wolności) uzasadnia to, że wieloaspektowa i wyrafinowana filozofia wolności Tischnera staje się prostsza do zrozumienia, gdy ma się w pamięci doświadczenia, jakie Tischner uznawał za źródłowe doświadczenia wolności.

 

 

title = ""Wolność jako sposób istnienia dobra" : o filozofii wolności Józefa Tischnera", 
pages = "89-110", 
URL = "http://weinoe.us.edu.pl/sites/weinoe.us.edu.pl/files/media/sfp_10_calosc_0.pdf", 
volume = "10", 
journal = "Studia z Filozofii Polskiej", 
affiliation = "Wydział Prawa i Administracji : Katedra Filozofii Prawa i Etyki Prawniczej", 
author = "Załuski,Wojciech"

 

PDF Wojciech Załuski „Wolność jako sposób istnienia dobra”. O filozofii wolności Józefa Tischnera

Udzielam licencji. Uznanie autorstwa 3.0 Polska Licencja tej pozycji opisana jest jako Udzielam licencji. Uznanie autorstwa 3.0 Polska

 

AcademiaEdu

Wolność jako sposób istnienia dobra

 

Leave a Reply